بار تعطیلات کرونایی بر دوش اقتصاد و مردم
با شروع ویروس کرونا مسائل متعددی گریبانگیر زندگی روزمره مردم شده، مشکلات اقتصادی و معیشتی از یک سو و تهدید سلامت از سوی دیگر خواب را از چشمان افرادی گرفته که دخل وخرجش‌شان با یکدیگر همانگ نیست. تبعات نفس‫گیر شیوع ویروس کرونا در حوزه سلامت همراه با اعمال محدودیت‌های شدید در شهر‌های قرمز و چالش‌های اقتصادی زندگی را بیش از هر زمان دیگری برای افراد جامعه به خصوص اقشار کم‌درآمد دشوار کرده است.

حدود ده ماه می‌شود که کشور میزبان مهمان ناخوانده ویروس کرونا است. شاید ابتدای شیوع این بیماری تصور می‌شد که ویروس کرونا بحرانی گذرا خواهد بود اما با گذشت چندین ماه تصور گذرا بودن کرونا کنار گذاشته شد و جامعه به این باور رسید که ویروس کرونا فعلا قصد رفتن ندارد.

رفته رفته با پر شدن تخت بیمارستان‌ها و افزایش آمار مرگ‌ومیر مسئولان به این نتیجه رسیدند تا محدودیت‌هایی را برای کنترل بحران پیش‌آمده در شهرهای قرمز اعمال کنند. البته پیشنهاد تعطیلی شهرهای قرمز با اما و اگرهای بسیاری همراه بود و اعمال محدودیت‌ها همانند کلافی سردرگم میان مسئولان دست به دست می‌شد، اما در نهایت پس از کشمکش‌های بسیار خبر تعطیلی دوهفته‌ای تهران با هدف به حداقل رساندن «تجمع‌ها» و «ترددها» اعلام شد. با گذشت ۹ روز از شروع محدودیت‌ها سعید نمکی، وزیر بهداشت در جلسه شورای ناظرین طرح شهید قاسم سلیمانی، وضعیت بیماری کرونا را در کشور رو به بهبود دانست. البته باید اشاره کرد اعمال محدودیت‌ها با تمام نکات مثبتی که در حوزه سلامت داشت، چالش‌هایی را برای اقتصاد، کسب‌وکارها و معیشت افراد به وجود آورد و معیشت افراد را در تنگنا قرار داد. این چالش‌ها در حالی است که گفته می‌شود احتمال ادامه محدودیت‌ها وجود دارد. ایرج حریرچی، معاون کل وزیر بهداشت در گفت‌وگو با آنا درخصوص ادامه محدودیت‌ها گفته بود: «با توجه به شدت کاهش و ملاحظات اقتصادی و اجتماعی ممکن است محدودیت‌ها ادامه داشته باشد، ولی همه‌چیز به آینده و روند بیماری بستگی دارد.»

 

اقتصاد ایران توانایی تعطیلی چندهفته‌ای را ندارد

اما و اگرها درخصوص احتمال تمدید محدودیت‌ها درحالی است که برخی از تحلیلگران و کارشناسان معتقدند اقتصاد و معیشت مردم دیگر تاب و توانی برای ادامه محدودیت‌های ناشی از ویروس کرونا را نداشته و تمدید تعطیلات خسارت‌های هنگفتی را به برخی از کسب‌وکارها وارد می‌کند.

قاسم ساعدی، عضو کمیسیون انرژی مجلس در گفت‌وگو با اقتصاد۲۴ درخصوص ادامه تعطیلات و فشارهای اقتصادی گفت: «اقتصاد ایران توانایی تعطیلی چندهفته‌ای را ندارد و اگر کشور به‌طور کامل تعطیل شود نه تنها اقتصاد ایران، بلکه معیشت مردم با بحران عظیمی روبه‌رو خواهد شد. دولت با کمک کارشناسان حوزه اقتصادی و اجتماعی باید بستری را فراهم کند تا اوضاع اقتصادی جامعه بدتر نشود، یعنی به‌نوعی تاب‌آوری مردم بیشتر شود.»

وی همچنین گفت: «کسب و کار‌های بسیاری از این ویروس، آسیب‌های شدیدی دیده‌اند. کسب و کار‌های خرد که اکثراً مجبور به تعطیلی یا تغییر شغل شده و کسب و کار‌های متوسط هم با بحرانی بزرگ همراه هستند. ستاد مبارزه با کرونا می‌بایست جدا از قوانین بهداشتی که برای کاهش آمار کرونا وضع کرده، قوانینی متناسب با شرایط کرونا برای کسب و کار‌ها تعیین می‌کرد، زیرا در بسیاری از کارگاه‌های تولیدی با توجه به طرح فاصله‌گذاری اجتماعی، نیروی کار یا باید به‌صورت شیفتی کار کند و یا باید تعدیل نیرو توسط کارفرما به‌منظور رعایت پروتکل‌های بهداشتی اعمال شود.»

این مسائل در حالی مطرح می‌شود که برخی دیگر از کارشناسان معتقدند سلامت جامعه باید اولویت اول قانون‌گذاری‌ها باشد، چراکه کسب درآمد در شرایطی که سلامت افراد تهدید شود معنایی ندارد. در این راستا

مرتضی عزتی، استاد دانشگاه و اقتصاددان با اشاره به اعمال محدودیت‌ها و تاب‌آوری اقتصاد در برابر تعطیلات به «ابتکار» گفت: سلامت جامعه اولین اولویت دولت‌ها در مواجه با بحران است. اما ما باید یک توازنی میان افت اقتصادی و سلامت جامعه ایجاد کنیم تا کمترین آسیب متوجه اقتصاد و جامعه شود. به بیانی روشن‌تر اگر مرگ روزانه ۲۰۰ نفر بر اثر کرونا را نقطه توازن بدانیم هنگامی که آمار از این رقم بالاتر برود ما باید تعطیلات را ادامه دهیم اما اگر پایین‌تر از عدد توازن باشد می‌توانیم محدودیت‌ها را کمتر کنیم، البته یافتن نقطه توازن کار بسیار دشواری است.

عزتی با تاکید بر این مساله که درصد بالایی از جامعه دچار آسیب شده‌اند ادامه داد: به نظر می‌رسد نظام تصمیم‌گیری این تصور را دارند که عدد ۴۰۰ نفر فوتی بالاتر از حد توازن است و باید محدودیت‌های بیشتر ادامه پیدا کند. گسترش محدودیت‌ها و مشکلات اقتصادی تنها مختص به ایران نیست و این بحران دست‌ به گریبان تمام دنیا است. قطعا در این وضعیت درصد بالایی از جامعه آسیب می‌بینند و راه‌حلی برای کاهش خسارت‌ها وجود ندارد.
این اقتصاددان با بررسی وضعیت کسب‌وکارها و میزان آسیب‌پذیر آنها گفت: برخی کسب‌وکارها هستند که حجم بزرگی داشته و از سوی دیگر تعامل آنچنانی با جمعیت ندارند، اگر محدودیت این مشاغل را کاهش دهیم سهم افرادی که آسیب می‌بینند پایین می‌آید. ما باید تمام فعالیت‌ها را بررسی کنیم و طبق درصد آسیب‌پذیری آنها، محدودیت‌ها را اعمال کنیم، بنابراین اگر موضوع تعطیلی را بهینه‌سازی کنیم تا حدودی وضعیت اقتصاد بهتر می‌شود.

 

فرهنگ‌ مقابله با کرونا اهمیت بالایی دارد

عزتی در بخش دیگری از صحبت‌هایش به لزوم آموزش فرهنگ متناسب برای مقابله با بحران ویروس کرونا اشاره کرد و در این‌باره گفت: یک مساله مهمی که وجود دارد این است که مردم باید فرهنگ متناسب با بحران ناشی از ویروس کرونا را بیاموزند، هرقدر که سطح رعایت‌های پروتکل‌های بهداشتی بالاتر باشد به همان اندازه کنترل این ویروس آسان‌تر و در پی آن وضعیت اقتصاد نیز بهبود می‌یابد. بنابراین فرهنگ مقابله با این ویروس مهم‌ترین و تاثیرگذارترین عامل برای کنترل و بهبود شرایط اقتصاد است.

 

راهکار جبران جبران زیان ناشی از محدودیت‌های کرونایی

وی در پاسخ به این پرسش که آیا راهکاری برای جبران زیان ناشی از محدودیت‌های کرونایی وجود دارد یا خیر، گفت: من گمان می‌کنم جبران زیان محدودیت‌های کرونایی بر اقتصاد امکان‌پذیر نیست، به هرحال یک‌ سری از فعالیت‌ها در این شرایط خاص آسیب دیده و جبران خسارت‌ها کار آسانی نخواهد بود. البته باید اشاره کرد که با سامان داد نظام اجتماعی می‌توانیم تا حدودی زیان ناشی از بحران‌های مختلف را کاهش دهیم.
این اقتصاددان اظهار کرد: به عنوان نمونه باید بیمه بیکاری، بیمه‌های مربوط به درآمد و… گسترش پیدا کند. متاسفانه نظام تامین اجتماعی ما اشکالاتی دارد و بخش بیمه ما آنطور که باید و شاید نتوانسته گسترش پیدا کند.

وی گفت: همین مساله باعث می‌شود که در شرایط بحرانی افراد بیشتری دچار آسیب ‌شوند و چون درصد افراد صدمه دیده بالا می‌رود جبران زیان نیز امکان‌پذیر نخواهد بود، بنابراین با راهکارهای ساده نمی‌توان خسارت‌های وارده را مدیریت کرد

منبع خبر